گیاهشناسی خیار:
نام گیاه در زبانهای خارجی:
فرانسه: کوکومبورو
انگلیسی: کیوکامبر
آلمانی: گورک
اصل و قدمت گیاه:
اصل این گیاه نیز مانند دیگرگیاهان خانواده کدوئیان از جنوب شرق آسیا میباشد یعنی درهندوستان وچین جنوبی و مرکزی کاشت خیار از ۳ تا ۴ هزار سال قبل معمول بوده است. مشخصات گیاهشناسی بوته خیار:
بوته خیار گیاهی است یکساله از خانواده کدوئیان و نام علمی آن کوکومیس ساتیووس میباشد. برگ بوته خیار نسبتا کوچک و رنگ آن سبز روشن است. بریدگیهای کم عمق برگ خیار را به پنج قسمت یا لوب مثلثی شکل تقسیم میکند و قسمت وسط دارای نوک تیزی میباشد. گلها نر یا ماده هستند که روی یک پایه قرار دارند یعنی گیاه خیار یک پایه است. تعداد گلهای نر همیشه زیادتر از گلهای ماده بوده و قبل از گلهای ماده ظاهر میشود. طول عمر بوته خیار کوتاهتر از طول عمر سایر گیاهان این خانواده بوده و احتیاج آن به گرما نیز کمتر میباشد به حدی که پارهای از متخصصین آن را بین گیاهان فصل خنک قرار میدهند در عمل هم خیار میوه بهار و پاییز است مخصوصا در نواحی گرم که بوته خیار در تابستان خشک شده از بین میرود. تمام انواع خیار دارای هفت جفت کروموزوم میباشد.
در خیارهای اصلاح شده و مخصوص کشت در گلخانه، بوتههای خیار تولید گلهای ماده مینماید و این ارقام به نام ماده گل معروف میباشند. به دلیل ماده گل بودن این ارقام راندمان در بوتهها نسبت به انواع یک پایهای که دارای گلههای نر و ماده بر روی یک بوته میباشد بسیار بالا میباشد. مشخصات بذر خیار گلخانهای:
برای پرورش خیار در گلخانه صرفاً باید از بذور پارتنوکارپیک استفاده کرد و از کاشت بذور معمولی در گلخانه اجتناب کرد. لازم به ذکر میباشد که پارتنوکارپیکی عبارت است از تشکیل و رشد میوه بدون تلقیح تخمکها. این پدیده به نحوی گسترده در سبزیجات خانواده کدوئیان بخصوص خیار بروز میکند. در واریتههای معمولی گلهای نر و ماده جدا از هم بوده و گلهای نر زودتر از گلهای ماده ظاهر میگردند. ولی در عوض واریتههای پارتنوکارپیک گل نر وجود نداشته و گلهای ماده بدون عمل گرده افشانی و لقاح تولید میوه میکند. در این نوع خیار نیازی به گرده افشانی نیست و میوه بصورت پارتنوکارپیک تشکیل میشود، لذا چنانچه حشراتی از بیرون گلخانه گرده گل بوته دیگر خیارهای هوایی را به روی گل ماده بوته خیار داخل گلخانه بنشانند خیار تولیدی از کیفیت ظاهری پائینتر برخوردار خواهد بود. در بعضی از واریتههای خیار داربستی طول میوه ممکن تا ۵۰ cm برسد که با توجه به ذائقه و بازارپسندی مصرف کنندگان ایرانی هم اکنون واریتههایی کشت میگردد که طول میوه آنها حداکثر به ۳۰ cm برسد. میوه این نوع خیار دارای پوستی خوراکی، بدون تخم و بدون ایجاد نفخ میباشد. بذر خیار گلخانهای معمولاً با روشهای علمی و بسیار پرهزینه ژنتیکی تولید میشود و به همین دلیل قیمت آن بسیار گران بوده و بصورت عددی بفروش میرسد. این بذرها در هوای آزاد بخوبی نمیتواند بخوبی گلخانه میوه تولید کند زیرا در اثر تلقیح با گرده سایر ارقام، تولیدی یکنواخت نداشته و میوه آن از شکل اصلی خود خارج شده و بدفرم و بدشکل میشود. خیار پارتنوکارپیک دارای ارقام متعددی است که بسیاری از آنها فاقد شکل و رنگ و اندازه مورد پسند بازار ایران است. بنابراین از بین واریتههای متعددی که به بازار عرضه میشوند باید انواعی را که برای کاشت در ایران مناسبند انتخاب نمود. واریتههایی از قبیل دومینوس جی. آر. اس، دومینوس جی. آر. اچ، هیلارس، سینا، بیلانکو، خیار دولاب و خیار اصفهان در ایران نتایج چشمگیر و مرغوبیت بیسابقهای نشان دادهاند. چند واریته از خیارهای بلند اروپایی مانند سندرا نیز در ایران آزمایش شده که طول آنها به ۳۵-۴۰ cm میرسد. اگرچه بذر پارتنوکارپیک بسیار گران بوده و هزینه کاشت و نگهداری نسبتاً بالایی دارد ولی با توجه به عملکرد بالا و قیمت گران خیار گلخانهای، نه تنها این هزینهها جبران میشوند بلکه سود سرشاری هم نصیب تولید کنندگان میگردد.
برای انتخاب بذر خیار درختی بهتر است از بذرهایی استفاده گردد که بیش از ۶ ماه از تولید آنها گذشته باشد زیرا بذر خیار دوره خواب کوتاهی دارد که در آن ایام ممکن است جوانه نزند، ضمن اینکه گذشت بیش از دو سال نیز از نظر قوه نامیه مناسب نمیباشد. تلخی موجود در میوههای خیار در اثر مادهای بنام کوکوربیتاسین که در ته آنها وجود دارد و در ریشه ساخته میشود اما در خیارهای هیبرید گلخانهای دیده نشده و یا خیلی به ندرت اتفاق افتاده است.
دانیتو بذری تک گل و رویال بذری چند گل است که قابل کاشت در اکثر فصول سال است.
نسیم فقط برای کاشت در تابستان و مناطق گرم کشور مثل یزد قابل استفاده است این بذر بذری پر گل و کم برگ است.
