طرق مختلف پرورش بن سای
خصوصیات آراکی:
گیاهی که از طبیعت انتخاب وجمع آوری می شود می بایستی واجد خصوصیات زیر باشد:
- در عین
کامل بودن به اندازه کافی کوچک باشد تا در گلدان کم عمق و کوچک جای گیرد.
- ریشه
های قوی و گسترده داشته باشد.
- شاخه
ها باید به نحو مطلوب ، بسته به شیوه بنسای مورد نظر، آراسته باشند.
- شاخه
ها باید به نحو زیبا و دلپذیری در اطراف تنه اصلی پراکنده شده باشند.البته اگر
شیوه بنسای مورد نظر روش نردبانی باشداین خصوصیت مورد توجه قرار نمی گیرد.
- به
اندازه کافی سرزنده ، شاداب ، سالم و قوی به نظر برسد، تا نیاز به مراقبت و
نگهداری ویژه نداشته باشد.
- ارتفاع
زیادی نداشته باشد.
- گیاه
انتخابی باید از نوع درختانی باشد که طول عمر زیادی دارند.
بعد از انتخاب آراکی دورتا دور گیاه را خالی کرده و گیاه را سالم و بارعایت
نکات باغبانی از محل رویش خارج میکنند.و با حصیر یا گونی دورتادور ریشه را
میپوشانند. سپس با نخ و سیم، گونی یا حصیر را می بندند. قطع ریشه ها تا یک فاصله
معینی از تنه، ضروری است. روش برش باید به صورت مورب باشد. گیاه را بعد از انتقال
به گلخانه، در گلدانی می کارند. ته گلدان شن درشت، سپس یک لایه خاک و شن و پس از
آن یک لایه ماسه و کود حیوانی و بعد شن شسته شده،ریخته میشود.
گیاه بعد از ترمیم، آماده بنسای و تربیت مخصوص شیوه مورد نظر است.
چند تذکر در این مورد ضروری به نظر میرسد:
1- نباید
گیاه را در معرض باد قرار داد.
2- خاک
اطراف گیاه نباید خشک شود.
3- در 2
روز اول نباید گیاه در معرض نور مستقیم قرار گیرد، ,مگر آن که نور تنها به گلدان
گیاه بتابد.
4- به
گیاهی که کاملا ریشه نگرفته نباید زیاد کود داد.
5- در
صورتی که گیاه جوانه های متعددی تولید کرد، با توجه به شیوه بنسای انتخابی، جوانه
های مناسب را نگه داشت و از تولید شاخه توسط بقیه جوانه ها جلوگیری کرد.
6- پس
ازآن که گیاه کاملا شکل گرفت، میتوان آن را به گلدان زیباتری منتقل کرد.این عمل
باید در ماه فروردین و اردیبهشت صورت گیرد.
پرورش به طریق خوابانیدن :
دومین روش آسان پرورش بنسای، روش خوابانیدن است . درختانی برای این روش مناسب
هستند که بتوانند از طریق تنه یا شاخه، ریشه تولید کنند. برای نمونه میتوان از
درختانی نظیر انار، افرا، نارون و یا صنوبر نام برد. درابتدا شاخهای را که جلوه
مناسبی برای ایجاد یک بنسای دارد، انتخاب و قسمتی از شاخه را حلقه برداری میکنند.
سپس آن را با اسفنج یا خزه اسفاگنوم می پوشانند . و اطراف آن را با پلاستیک مسدود
میکنند. بعد از یکی از دو سال میتوان ساقه را قطع کرد و قسمت مورد نظر را به گلدان
منتقل کرد. پس از آن روشهای تربیتی و سیم پیچی آغاز میشود.
سایر روشها
برای بنسای کردن گیاه از روشهای دیگری مانند پیوند زدن نیز استفاده میشود. در
این روش از گیاهانی که به شرایط محدود بنسای، مقاوم هستند، به عنوان پایه استفاده
میشود. پیوند آن نیز از نوع زینتی است.
شیوه های بنسای:
درختان در طبیعت در شرایط و موقعیت مختلفی رشد میکنند. بعضی از آنها عوامل رشد
مناسب را در اختیار دارند در حالی که برخی از گیاهان در کوهستانها و مناطق شیبدار
یا در کنار دریا و بادهای تند رشد میکنند. به همین دلیل مجبورند در برابر این
عوامل نامساعد مقاومت کنند. این مبارزه، باعث تغییر شکل در گیاه میشود و شکلهای
گوناگونی که غیرقابل شمارش هستند؛ پدید می آید. در یک بنسای خوب، سعی میشودکه از
اشکال اصلی که در طبیعت وجود دارد تقلید شود. برای انتخاب شیوه بنسای آگاهی از
طبقه بندی آنها ضروری است.
بنسایهایی که زیر 15 سانتیمتر ارتفاع دارند بنسای مینیاتوری نامیده میشود.بن
سای کوچک 15 تا 32 سانتیمتر ؛ بن سای متوسط 32 تا 60 سانتیمتر و بن سای بزرگ بیش
از 60 سانتیمتر ارتفاع دارند . اندازه یک بن سای باید با اندازه یک درخت روییده
شده در طبیعت متناسب باشد . برای مثال بوته هایی مانند رزهای پا کوتاه یا شاه پسند
درختی ؛ وقتی به رشد کامل می رسند 5/0 تا 2 متر ارتفاع دارند . بنابراین برای بن
ساهای مینیاتوری یا کوچک متناسب هستند . درختانی که در طبیعت ارتفاع آنها به 2 تا 4 متر می رسد ؛ مثل ختمی
درختی برای بن ساهای متوسط مناسب هستند . درختانی که تا ارتفاع زیادی رشد می کنند
مثل چنار ؛ کاج ها و .......... برای بن ساهای بزرگ مناسب هستند .
روش تربیت ساقه بن سای
راست متقارن:
در این روش درخت در یک مسیر مستقیم رشد می کند . ریشه ها نیز در همه جهات عمود
بر ساقه گسترده شده اند . در این روش ، درخت را به گونه ای تربیت می کنند که درختی
رشد کرده در شرایط کاملاً مناسب و طبیعی ، در ذهن تداعی شود . برای ایجاد شکل ساقه راست متقارن ، باید پایین ترین شاخه را در حدود
یک سوم ارتفاع تنه حفظ کرد و با سیم پیچی مانع حرکت آن به سمت جلو شود. آشفتگی
شاخه ها باعث پنهان شدن قسمت عقبی و پشت درخت میشود. تعیین اولین شاخه مهم است
زیرا موقعیت شاخه دوم با توجه به شاخه اول معین میشود. دومین شاخه بلند در قسمت
دیگر وکمی بالاتر باشد. این شاخه باید کمی به قسمت پشت متمایل باشدو به گونهای
پرورش داده شود، که مقداری از قسمت زیر شاخه در دید ناظر قرار گیرد. این شاخه به
تاج درخت عمق میبخشد. سومین شاخه در قسمت عقب و کمی بالاتر از دومین شاخه قرار
میگیرد. چهارمین شاخه در راستای دومین شاخه است. شاخه های دیگر نیز به همین ترتیب
و به صورت متناوب قرار خواهند گرفت.
شاخه ها نباید در دید ناظر بالای سر یکدیگر قرار گیرند زیرا
در این صورت به یک میزان از نور خورشید و جریان هوا، بهره مند نخواهند شد.
روش ساقه راست نامتقارن :
در این روش، مانند روش متقارن، درخت رو به بالا رشد میکند ولی تنه دارای
انحناهای بسیار زیبایی است. انحناها بیشتر به صورت زیگزاگ است. اما شاخه ها وضعیتی
مشابه با روش متقارن دارند. در این روش راس ساقه اندکی به یک طرف کج شده است.
روش اریب :
این روش بسیار آسان است و برای افراد مبتدی در نظر گرفته میشود، در زمانی
کوتاه نیز میتوان آن را ایجاد کرد. در این روش تنه درخت با انحنایی حدود 45 درجه
به طرف راست یا چپ متمایل میشود. بدین ترتیب تنه ابتدا به یک طرف مایل شده و
دوباره بعد از طی فاصله کوتاه درمسیر اولی قرار میگیرد. اولین شاخه، قوی و نیرومند
است و در مکانی که انحنای تنه شروع میشود، واقع شده است. این شاخه یا به صورت افقی
گسترده میشودیا روبه بالا متمایل میگردد و بیشترین نور را دریافت میکند. روش تنه
کج، درختی را درذهن القا میکند که در اثر نیروهای طبیعی، به این شکل درآمده است.
گستردگی ریشه بیشتر در خلاف انحنای تنه است. این روش خلق یک بنسای و یک نمونه
جالب را برای هنرمندان امکانپذیر می سازد.
روش بادزده:
در روش بادزده، یک بنسای را باید آن گونه شکل داد که همانند یک درخت یا گروهی
از درختان باشد که در یک مکان بادخیز یا در مجاور ساحل یا در نوک تپه رشد کرده اند.
در این روش تنه مستقیم است، ولی با زمین زاویه میسازد( عمود بر زمین نیست).
زاویه خط تنه از راستای شاقولی حدود 45 درجه است. راس ساقه نیز در مسیرخمیدگی است.
شاخه ها باید همچنان به صورت افقی حفظ شوند. خمیدگی درخت و وضع شاخه ها، این تصور
را درذهن ناظر القا میکند که درخت در پیکاری طولانی با بادهای شدید است.
روش نردبانی :
این روش، که بسیار ساده است، برای بنسای کردن گیاهانی که از طریق خوابانیدن
ریشهدار شدهاند. استفاده میشود. این گیاهان را به گونهای تربیت میکنند که تمام
شاخه های آنها در یک جهت قرار گیرند. سپس تنه گیاه را به صورت افقی، به طوری که
شاخه ها رو به بالا قرار گیرند، دریک ظرف قرار میدهند و روی آن خاک می ریزند. برای
تسریع ریشه زدایی، در زیر هر شاخه قسمتی از تنه را زخمی میکنند.
میتوان بین شاخه ها قطعات سنگ قرار داد تا بنسای نمای کوهستانی به خود بگیرد.
بدین ترتیب سیمای یک جنگل در ذهن القا میشود
براي انتخاب روش پرورش
بنساي ، درختان را به دسته هايي از نظر صفات و زيبايي آنها براي خلق يک اثر
هنري زنده تقسيم مي کنند و هر درخت را با ديدي تازه و فکري باز و آزاد
نگريسته و خصوصيات طبيعي آنرا در نظر مي گيرند . بنساي ها را براساس شکل
آنها دسته بندي مي کنند امّا بسيار اهميت دارد که پرورش دهندگان به بنساي
اجازه بدهند تا خصوصيات واقعي خود را بصورت آزادانه اي بروز دهند و بدون
اينکه آنها را وادار به نشاندادن خصوصيات ويژه اي نمايند به آنان کمک کنند
تا به شکلي زيبا جلوه گر شوند ، آنگونه که انسانها براي خود لباس مناسب را
انتخاب مي کنند . درختاني که ريشه دهي ضعيفي دارند همانند تيرهاي چوبي خطوط
برق و تلفن که بر زمين فروريخته اند ، خواهند بود امّا سيستم هاي ريشه دهي
گسترده موجب استقرار بهتر درختان و ثبات بهتر محوريت گياه مي گردند
بطوريکه بنساي هاي استاندارد ژاپني که داراي سيستم ريشه دهي مناسبي هستند ،
بمقدار کافي قطور شده و از خاک خارج مي گردند . برخي از روش هاي پرورش
بنساي عبارتند از :
...............................
........................
..............................
Kokutan bonsai
در اين روش از گياه
با نام علمي Rhaphiolepsis indica که توسط بذرهايش تکثير مي يابد ، استفاده
مي کنند . اين روش در سال ???? ميلادي توسط Haruo kaneshiro ابداع گرديد .
وي از اين روش براي آموزش تکنيک هاي بنساي بوفور استفاده نمود زيرا نيازي
به هرس سنگين ساقه ها و شاخه ها که موجب ايجاد زخم بر تنه گياه مي شوند
ندارند و از اين طريق به موفقيت هاي زيادي در خلق بنساي هاي زيبا با تنه
(stock) ، ساقه ها (trunks) و شاخه هاي (branches) خارق العاده دست يافت .
Penjing Type
در
اين روش با اجراي هرس سنگين بر بخش هاي بالايي درختان بنساي باعث تحريک
رشد شاخه هاي زيرين آن گرديده و ريشه دهي آنها افزايش مي يابد بطوريکه
توليد گياهان کج را مي نمايد و بر ناهمواريهاي تن? آنها افزوده شده و از
زيبايي خاصي برخوردار مي گردند .
Cascade Type
با هرس مناسب شاخه ها مي توان گياهان را بصورت آبشاري يا نيمه آبشاري (semi-cascade) تربيت نمود .
Exposed the root
براي
خلق اين نمونه ها بايد درخت بنساي را در محل خود اندکي بطرف بالا کشيده و
از محل استقرارش حرکت داد و عمليات لازم را بر روي تاج آنها بهمراه روند
معمولي نگهداري گياه اجرا نمود .
Die-back
زيبا ترين بنساي ها
زماني بوجود مي آيند که آنها را براي مدتي در شرايط سخت رشد داده تا بخش
هايي از تنه آنها بميرند و سپس با ايجاد شرايط مناسب ، آنها را وادار به
رشد در اين اندام ها (grow – back) مي کنند . اينگونه سيکل رشد و مرگ (grow
and die-back cycle) منجر به توليد درختاني با خصوصيات غير معمول مي گردند
که ظرفيت هاي استثنايي خواهند داشت .
Fuku bonsai (Sumo)
براي
پرورش اين گونه بنساي از گياهاني استفاده مي شود که داراي تنه هاي ستبر
(stout trunks) و خيلي سنگين ، شاخه هاي اندک و قوي و جوانه انتهايي باريک و
بلند باشند که اغلب توليد تنه هاي چندگانه (multiple trunks) با ريشه دهي
قابل توجه و تعداد زيادي شاخه نموده و رشد زيادي مي کنند بطوريکه بهترين
کيفيت را از نظر ارزشگذاري بين المللي خواهند داشت .
Shin type
اغلب
نهال هاي جوان بصورت نازک و طويل رشد مي نمايند امّا پرورش دهندگان بنساي
مي کوشند تا از آنها گياهان بالغ ولي کوتوله اي بسازند که داراي نماي ستبر و
گسترده اي باشند . تکنيک shin در مورد نوک درختاني اتلاق مي شود که داراي
تعادل در نقطه رشد انتهايي خود هستند . در اين روش ابتدا بزرگترين شاخه
سازند? تنه را شناسايي و از آن محافظت مي نمايند و سپس با هرس سنگين و
بموقع آنرا بصورت چنگالي تربيت مي کنند . نقطه shin را مي توان با يک خط
فرضي به انتهاي پائين ترين شاخه ها متصل کرد و طول مورد نظر شاخه ها را
مشخص نمود و بقيه را هرس کرد زيرا در صورت رشد يافتن شاخه هاي بالايي ،
شاخه هاي زيرين گياه ضعيف شده و ميميرند.
