انواع صحراها
تعاریف واژگان صحرا و بيابان - مزیدی
در نوشته هاي فارسي گاهي اين دو كلمه مترادف آمده اند در حالي كه چنين
نيست بطور كلي بيابان به سرزمين خشك ،كم باران و كم آب و گياه اطلاق مي
شود.
در تعريف بيابان از ديدگاه هاي مختلف ميتوان تعاريف متفاوتي عنوان نمود كه مهمترين آنها به شرح ذيل است :
از ديدگاه اقليم شناسي، بيابان به سرزميني گفته ميشود كه متوسط بارش سالانه
آن از 50 ميليمتر كمتر بوده و در طول سال يا سالها باران نيايد وحتي اگر
ببارد به زمين نرسد (باران جني) و بارش چندين سال آن، ظرف چند روز و يا چند
ساعت ببارد و ميزان تبخيروتعرق مطلق سالانه، حدود 100 برابر بارش سالانه
آن باشد. مانند بيابان لوت ايران، ربع الخالي عربستان، صحراي آفريقا و غيره
كه ميتوان آنرا دو قسمت كرد يكي بيابانهاي فوق العاده خشك با بارش ساليانه
20 تا 50 ميليمتر و دوم بيابانهاي بيش ازحد خشك با كمتر از 20 ميليمتر
بارش درسال مي باشد. چنانچه بارش منطقه بين50 تا 100 ميليمتر باشد بعنوان
منطقه نيمه بياباني درنظرگرفته مي شود .
از ديدگاه گياهشناسي، بيابان به منطقه اي گفته ميشود كه به دليل خشكي شرايط
اقليمي، از لحاظ پوشش گياهي فقير ومساحت هاي زيادي به كلي فاقد گياه مي
باشد. از ديد ژئومورفولوژي به مناطقي اطلاق مي گردد كه از نظر پوشش گياهي
فقير و در آن فرسايش آبي و بادي شديد است
از ديدگاه اكولوژي و كارشناسان سازمان ملل متحد، بيابان به منطقه اي كه در
آن فعاليت و توليد بيولوژيك (حياتي ) مانند فعاليتهاي انسان ، حيوان و گياه
كم باشد اطلاق ميگردد.كه با توجه به سه موجود زنده گياه ، حيوان و انسان
ميتوان تعاريف مختلفي عنوان نمود. از نظر گياهي به سرزميني بيابان گفته مي
شود كه به كلي فاقد گياه باشد و يا پوشش گياهي آن به كمتر از 10 درصد برسدو
اگر منطقه اي پوشش گياهي آن در حال از بين رفتن باشد بيابان زايي اتفاق مي
افتد و اگر پوشش گياهي به طور كلي از بين رفت تبديل به بيابان مي شود.
در رابطه با مفهوم صحرا نيز، بايد عنوان نمود كه صحرا اسم خاص يك منطقه است
صحرا Sahara منطقه اي خشك در شمال آفريقاست بعلاوه عربها به بيابان ،هم
صحرا مي گويند و هم ربع ، مانند ربع الخالي عربستان، اما در ايران ما به
بيابان صحرا نمي گوئيم كلمه صحرا درمفهوم فارسي به معني بيابان نيست و مردم
روستاها، صحرا را ناحيه خارج از ده مينامند مثلا ميگويند فلاني امروز در
صحراست يا در صحرا علف چيني دارند و يا در منطقه گيلان عنوان مي كنند كه
دام را به صحرا (چراگاه) مي برند در ايران صحرا مي تواند در مناطق خوش آب و
هوا باشد(مانند كشتزار در مناطق كوهستاني).
در بعضي مناطق به نواحي كشتزار صحرا ميگويند حتي در تعاريف جغرافيايي صحرا نشين و ده نشين داريم ولي بيابان نشين معني ندارد.
بهرحال با توجه به مطالب عنوان شده بايد اذعان نمود كه براي خشك ترين نواحي
ايران كلمه صحرا مناسب نمي باشد و مفهوم بيابان مناسبتر است و بيابان
واقعي نيز به جائي گفته ميشود كه بارش كمتر از 50 ميليمتر داشته و لذا از
نظر پوشش گياهي و آب بسيار فقير مي باشد .
زنده ماندن در صحرا
منابع گرمايي در صحرا
بازتابش خورشيد از سطح زمين.
بادهاي گرم که گاه با خود شن هم دارند.
نور مستقيم خورشيد.
بازگشت گرما از شنها و سنگها.
انسان و صحرا
اين دو ميتوانند کنار هم باشند تا زماني که انسان بداندا از صحرا چه ميخواهد، در صحرا چه کار بايد بکند و وسايل لازم را همراه خود داشته باشد. قبايل صحرانشين و افراد بومي صحرا قرنهاست در سخت ترين شرايط زندگي ميکنند. صحرا از جهت فيزيکي همچنين روحي براي انسان خسته کننده است. در اين حالت حفظ قوانين صحرا و توجه به نکات زير ضروري است. اگر در موقعيت اضطراري نيستيد پس شانس اين را داريد که تقريباً در طي دو هفته تا حد زيادي به گرماي صحرايي عادت کرده و از لحاظ فيزيکي آمادگي لازم را به دست آوريد. در ابتدا کارهاي سنگين و سخت را بايد در ساعات خنک تر روز و با استراحت کافي انجام دهيد.
اگر پوشش گياهي منطقه فقير است پس کمبود سرپناه داريد. اين شرايط حالت اگورافوبيا (agoraphobia) (حالت ترس از فضاي باز) را در بعضي از سربازان نظام وظيفه ايجاد ميکند زيرا چنين افرادي براي حفظ امنيتشان به سرپناه مي انديشند. اين احساس ترس پس از خوگرفتن به محيط اطراف خود به خود از بين ميرود.
اشعه خورشيد و گرما
اشعه خورشيد و گرما از چهار جهت مي آيند:
* مستقيماً از خورشيد
* گرمايي که توسط شن و سنگها جذب شده (گرماي تابشي)
* بادهاي گرم که شايد توده هاي شني نيز با خود داشته باشند.
* بازتابش نور خورشيد از زمين
اشعه خورشيد چه مستقيم و چه غيرمستقيم را اذيت کرده و همزمان بينايي را مختل ميکند. قرار گرفتن زياد درمعرض نور خورشيد خصوصاً براي افراد با پوستهاي حساستر ايجاد سوختگي ميکند. در روز اول پوست خود را بيشتر از 5 دقيقه مقابل خورشيد قرار ندهيد. ميتوانيد به اين زمان هر روز 5 دقيقه اضافه کنيد.
هر روز بايد لباسهاي مناسب و سبک که بدن را بپوشاند استفاده شود. نمونه هاي اين لباسها را قبايل بومي صحرا به تن ميکنند. هيچگاه خطر ابتلا به سرطان پوست را در سنهاي بالاتر فراموش نکنيد.
روزهاي ابري به خطرناکي روزهاي آفتابي است. لوسيونها و کرمهاي ضد آفتاب براي حفاظت شما درمقابل خورشيد کافي نيستند. خوابيدن درمقابل آفتاب و حمام آفتاب گرفتن زياد ميتواند کشنده باشد.
اضطراب و ناراحتي هاي ناشي از آب و هوا ميتواند به خاطر اثر گرما بر روي بدن، رطوبت، باد و گرماي تابشي محيط ايجاد شود. همچنين عواملي مانند عدم سازگاري، وزن بالاي فرد، مشروبات الکلي، کمبود خواب، سن بالا و سلامتي پايين فرد را نيز درنظر بياوريد.
بدن
بدن انسان يک سيستم حرارت سنج دروني دارد که گرماي بدن را در سانتيگراد تنظيم ميکند.اين دما توسط عمل تابش گرماي بدن و تبخير (عرق کردن) ثابت نگه داشته ميشود. عرق کردن خيلي مهم است بخصوص هنگامي که ميزان رطوبت هوا پايين است زيرا تبخير آب از روي پوست، بدن انسان را خنک نگه ميدارد. دليل اينکه سگها همواره با دهاني باز و زباني آويزان نفس مي کشند اين است که اگر رطوبت محيط بالا باشد فعاليت اين سيستم متوقف ميشود.
باد
وزش باد و شن باعث حساسيت در غشاء مخاطي، پوست و لبها ميشود. لبها به خاطر ورود ذرات خاک ترک ميخورند. وقتي مجبوريد خود را درمقابل چنين شرايط بدي قرار دهيد از کرم و عينک ضد آفتاب استفاده کنيد.
توفان شن
توفان هاي شن در صحرا امري عادي است. توفان شن مانند انفجار يک توده شني است که براي پوستهاي محافظت نشده بسيار خطرناک است. هميشه در صحرا خود را کاملاً بپوشانيد. هنگام توفان شن گروه و يا پناهگاه خود را ترک نکنيد مگر اينکه يک طناب راهنما به خود بسته باشيد. در اين زمان سوراخهاي بيني خود را کيپ کرده و از چشمهايتان محافظت کنيد.
گردباد
درواقع جريان باد است به همراه شن که به خاطر بالا رفتن يک جبهه هواي گرم درست بالاي آن نقطه پديد مي آيد. شن و ديگر ذرات گرد و غبار با جريان هواي گرم از زمين بلند شده که گاهي ارتفاع آنها به چند متر ميرسد. اين نوع گردباد شن فقط چند دقيقه طول ميکشد