تعریف زهکشی :
زهکشی از دید کشاورزی عبارت است از جمع آوری و خارج ساختن آب و املاح اضافی ازخاک به منظور فراهم ساختن محیط مناسب برای رشد گیاه که بیشتر به منظور تهویه مناسب در محیط ریشه است .

اهمیت زهکشی :
به هر عمل آبیاری ازناحیه ی گیاه ریشه گیاه به صورت نفوذ عمقی در خاک حرکت کرده (رو به پایین ) اگر زمین به زهکش طبیعی مجهز نباشد به تدریج در اثر تکرار آبیاری

 سطح سفره آب زیرزمینی بالا آمده و ممکن است به ناحیه ریشه یانزدیکی آن برسد ودراین صورت تهویه ریشه رادچار مشکل می سازد وبادرنظرگرفتن اینکه آب خارج شده

ازناحیه ریشه مقداری املاح درخود دارد . این املاح درآب زیرزمینی تجمع کرده وبابالا آمدن آب به تدریج خاک شور می شود . لذا اگرباعمل زهکشی آب واملاح اضافی ازخاک

خارج نگرددبه تدریج وضعیت خاک ازنظر تهویه وشوری نامطلوب خواهد شد .

اهداف اصلی زهکشی :
1) جمع آوری وخارج ساختن آب اضافی ازناحیه ریشه .
2) جمع آوری آب سطحی ناشی ازرواناب بارندگی که معمولا به وسیله کانال های کم عمق عریض از مزرعه خارج می شوند .
3) جمع آوری وخارج ساختن آبی که برای شستشوی املاح اضافی خاک به کار می رود .
4) بهبود کارایی ماشین آلات کشاورزی.
5) استحکام بخشیدن به خاک ازدید ساختمانی .
فواید زهکشی :
1) جلوگیری از وقوع سیل 2) زیر کشت درآوردن اراضی جدید 3) زودتر گرم شدن خاک در اوایل بهار
4) شروع زودتر عملیات کشاورزی 5) افزایش کیفیت یا کمیت محصولات کشاورزی
6) تجزیه سریعتر موادآلی به علت وجود هوای کافی در محیط ریشه گیاه 7) بهبود ساختمان خاک
8) سهولت عبورمرور ماشین آلات کشاورزی 9) شستشوی املاح اضافی خاک 10) بهبود وسایل بهداشتی وزیست محیطی

معایب زهکشی :
1) هزینه زیاد 2) شستن مواد غذایی خاک 3) تغییر شرایط محیطی دراثر ایجاد زهکش
4) از بین رفتن علف های طبیعی منطقه 5) اشغال زمین زراعی توسط سیستم زه کش روباز 6) تقسیم بندی زمین به قطعات مختلف

مسایلی که دراثر تهویه خاک به وجود می آیند :
1) کاهش تنفس ریشه وموجودات زنده خاک 2)افزایش مقاومت نسبت به حرکت آب املاح درریشه 3) کاهش فعالیت میکروارگانیسم درمحیط خاک 4) تشکیل ترکیبات مهم

درخاک وگیاه 5) کاهش دمای خاک
منابع آب اضافی که مساله زهکشی ایجاد می کنند :
1) باران 2)نشست آب درکانال هامخازن آب 3) سریز رودخانه هادرمواقع سیلابی 4) جریان آب زیرزمینی اراضی مجاور 5) جریان آب


به طرف بالاازآنجانشستی تحت فشار 6) نفوذ عمقی به دلیل آبیاری بیش ازحدموردنیاز گیاه


تخلخل قابل زهکشی ( Drainable Pore Space ) :
تخلخل قابل زهکشی عبارت است ازمقدارآبی که دراثرنیروی ثقل ازیک نمونه خاک اشباع خارج می شود به صورت درصد بیان می شود .که با µ نمایش می دهند .به عبارت

دیگرتخلخل قابل زهکشی عبارت است ازنشست آبی که ازیک خاک اشباع دراثرنیروی ثقل ازدست می دهد به حجم کل خاک .تخلخل قابل زهکشی درتعیین تغییرات سطح

ایستابی به میزان تغذیه ویاتخلیه اهمیت داردوهم چنین درتعیین فاصله زهکش ها درشرایط غیرماندگارنقش مهمی دارد مقدارتخلخل قابل زهکشی درخاک های زراعی بین 2تا

10 درصد متغیر است مقداراین پارامتربندی بافت وساختمان خاک داردبه طوریکه درخاک های رسی سخت 1-2% . لوم –لوم رسی 4-8 % . شن لوم 15-20 % .شن درشت 25-

35% است .تخلخل قابل زهکشی به مقدارمکش آب خاک وابسته است . به عنوان مثال : چنان چه تخلخل قابل زهکشی خاکی 10 درصد باشد دراثر 40میلی متر بارندگی سطح

ایستابی به میزان 400 میلی متر بالا خواهد بود .

انواع سیستم های زهکشی :
1) زهکشی سطحی: معمولابرای مناطق سیر باران که آب باران درسطح تجمع می کند مناسب است این سیستم مثل کانال های کم عمق وعریض می باشد . به عبارت

دیگر زهکشی روبازاست . این زهکش هابه گونه ای هستندکه ماشین آلات به راحتی ازآن عبورمی کند لذا به آن شبکه زه های گذر گفته می شود
.
2) زهکشی زیر زمینی : به صورت کانال روبازنسبتاعمیق بین اتا5/2 مترمی باشد.ودرشرایطی ممکن است عمق زهکش تا 3 مترنیز منظور شود هم چنین زهکش زیرزمینی

می تواندبه صورت لوله های زیرزمینی باشد که آب اضافی وزهکش شده اززمین ازمحل اتصال 2 قطعه لوله متوالی (درمورد زهکش سیمانی ) ویامنافذ ایجادشده درروی محیط

لوله یاسطح جانبی لوله (لوله های پلاستیکی ) وارد زهکش می شود لوله های سفالی زیر زمینی می تواند به صورت زهکش عمودی نیز باشد مانند زهکش توسط چاه .

انواع زهکش :
1) زهکش روباز : به صورت کانال ذوزنقه ای است وچندتفاوت باکانال روبازآبیاری دارد . کانال های آبیاری معمولا دونقش دارااست اماکانال های زهکشی همیشه دوتنش

دار نیست .کانال های آبیاری روی سطح زمین سوار است تابتواند آب رابه اراضی برساند اما کانال زهکش معمولا درنقاط گردزمین ساخته می شود .

2) زهکش لوله ای : لوله می تواند تنبوشه ای یاسفالی یاسیمانی ویا پلاستیکی باشد .امروزه لوله های پلاستیکی استفاده زیادی دارد . ومانند لوله های آبیاری قطره ای به

صورت حلقه های 100 متری روی قرقره پیچیده می شود وضمن حفرکانال لوله درخاک قرار می گیرد ویک ماشین خاک برداری می کند وضمن خاک برداری لوله رادرزمین جا می

گزارد واطراف آن راهم با***** شنی می پوشاند ***** شنی مانع هدایت خاک اطراف بهدرون لوله شده وهم چنین هدایت هیدرولیکی راافزایش می دهد برای استحکام

بیشترلوله های زهکش می توان آن هارا به صورت موج دار(کنگره ای ) ساخت دراین حالت یکی ازانواع زهکش های لوله ای یازهکش لانه موشی می باشد . این زهکش

ازعبوریک جسم مخروطی درمتن خاک ایجاد می شود . باحرکت تراکتور جسم فلزی نوک تیز ازدل خاک عبورمی کند وجسم مخروطی که پشت آن است یک لوله (تونل ) ایجاد

می کند این لوله می تواند دریک فصل زراعی کارزهکش راانجام دهد . این لوله جداره ای ندارد وفقط ازخاک درست شده و منفذی برای عبوربه وجود می آورد . این نوع زهکش

بیشتردرخاک های سنگینی قابل احداث است ودرخاک های پوک به کارنمی رود .

3)زهکش حایل : این نوع زهکش ورودآب راازاراضی بالادست به زمین موردنظرراقطع می کند زهکش حایل لوله ای نمی تواند تمام آب اراضی بالادست راجمع کند ازاین

نوع زهکش به صورت کانال روباز ایجاد می شود . زهکش حایل برای جائی کاربرد دارد که عمق آب زیرزمینی کم است وبرای زمین زراعی موجود ایجاد خطر می کند .

4) زهکش عمودی : این زهکش به صورت چاه می باشد . بااحداث شبکه چاه دریک منطقه می توان عمل زهکشی راانجام داد .